De Groenen, partijgeschiedenis

De partij De Groenen ontstond in 1983, toen de samenwerking tussen partijloze milieu-activisten en milieubewuste leden van de Politieke Partij Radicalen (PPR) binnen het Groen Platform vast was gelopen. De aanleiding vormde de toenadering die de PPR zocht tot andere kleine linkse partijen, de Communisti­sche Partij Nederland (CPN) en de Pacifistisch Socialistische Partij (PSP). Een deel van de leden van het Groen Platform besloot daarop, een zelfstandige groene partij op te richten. Aange­zien de oprichters van het Groen Platform de naam 'Groene Partij Nederland' al bij de Kiesraad hadden ingeschreven, mocht de nieuwe partij aanvankelijk niet onder de naam 'Groe­nen' aan verkiezingen deel nemen, maar noemde zich 'Europese Groenen' (bij de verkiezingen voor het Europees Parlement in 1984) en vervolgens 'Federatieve Groenen' (bij de Tweede Kamerverkie­zingen van 1986). Pas in 1989 voerde ze voor het eerst de naam 'de Groenen' bij de kamerverkiezingen. Onder leiding van het Amsterdamse raadslid en voormalige Provo en Kabouter Roel van Duijn behaalde de partij toen 0,4% van de stemmen, onvol­doende voor een zetel. Het bleek niettemin een electoraal hoogtepunt: in 1994 en 1998 zouden De Groenen slechts 0,1 respectievelijk 0,2% van de stemmen vergaren, met resp. Hein Westerouen van Meeteren en Jaap Dirkmaat als lijstaanvoerders. Wel wonnen zij een be­scheiden maar groeiend aantal zetels in gemeenteraden (in 1994 vier, in 1998 acht). Het ledental schommelde tussen de 300 en 600 en kende veel verloop. Ook de structuur van de partij veranderde in de loop der tijd, van een tamelijk losse federa­tie van regio's in een kleinscha­lige kaderpartij.

Op ideologisch gebied overheerste echter de continuïteit, al kan men wel enige ontwikkeling in de verkiezingsprogramma's waarnemen. Van oorsprong een profetische partij die een ecologische utopie nastreeft, lijken De Groenen geleidelijk realisti­scher en reformistischer te zijn geworden. Verdedigde de vreedzame anarchist Van Duijn als lijstaanvoerder anno 1989 nog een holisti­sche, ecologistische zo niet ecocen­trische visie op de verhouding tussen mens en natuur, zijn opvolger in 1998 moest weinig hebben van ecocentrisme of zelfs ecologis­me. Dirkmaat toonde zich daarbij voorstan­der van een actieve, krachtig ingrijpende over­heid. Het programma van De Groenen vertoonde verwantschap met dat van GroenLinks, maar ging vaak iets verder, bijvoorbeeld in de beperking van het luchtverkeer en autobezit. Bij GroenLinks viel iets meer nadruk op herverdeling van inkomens dan bij De Groenen, die echter wel nadrukkelijk naar een basisinkomen streefden. De lijstaanvoer­ders van De Groenen relativeerden de overeenkomsten en benadrukten de verschillen met Groen­Links, wat uit concur­rentie-overwegingen natuurlijk te begrijpen valt: beide par­tijen visten bijna in dezelfde electorale vijver.

Na 1998 daalde het aantal leden en het aantal zetels in (deel)gemeenteraden gestaag. Anno 2018 telde de partij hoogstens 40 leden. De Groenen  namen niet langer deel aan Tweede Kamerverkiezingen maar wel aan verkiezingen voor het Europees parlement, waar ze in 2009 8517 stemmen (0,19%) en in 2014 10.883 stemmen (0,23%) trokken. De partij dankte haar overleven waarschijnlijk voor een groot deel aan de inzet van Otto ter Haar, die wisselend het voorzitterschap, secretariaat en penningmeesterschap bekleedde en ook het partijblad Gras redigeerde. In 2017 raakte zijn voorzitterschap echter intern omstreden en eisten een rivaliserende groep rond Jozef van Kessel de leiding over de partij op. Beide groepen hielden op dezelfde dagen in januari en in maart 2027 op verschillende lokaties, Amsterdam en Utrecht, congressen en schorsten Van Kessel resp. Ter Haar. Het congres in Amsterdam benoemde Rijndert Doting tot bestuurslid naast Ter Haar. In september benoemde een congres Doting tot partijvoorzitter, Ter Haar bleef secretaris/penningmeester. In een kort geding gaf de rechter in december 2017 Ter Haar c.s. gelijk, voornamelijk omdat het bestuursmandaat van Van Kessel in oktober verstreken zou zijn. In 2018 ontstond ook wrijving tussen Doting en Ter Haar, waarbij laatstgenoemde het voorzitterschap tijdens een partijcongres in september weer overnam en Doting werd geschorst.

Bij de Europese verkiezingen van 2019 haalde de partij ruim 9500 stemmen (0,17%).

Laatst gewijzigd: 1 29-07-2019 14:18:39